Yazan: Av. Ceren Sümer Cilli
Adana Barosu – Aile Hukuku
Boşanma davaları, tarafların kişisel, ekonomik ve ailevi durumlarına göre farklılık gösteren uyuşmazlıkları içeren, kendine özgü hukuki süreçlerdir. Bu nedenle boşanma davalarında hâkim, yalnızca tarafların talepleriyle bağlı kalmamakta; kanunun kendisine tanıdığı takdir yetkisini kullanarak somut olayın özelliklerine göre değerlendirme yapmaktadır.
Hâkimin takdir yetkisi, keyfi karar verme anlamına gelmemekte; aksine kanun, Yargıtay içtihatları ve hakkaniyet ilkeleri çerçevesinde kullanılan sınırlı bir yetkiyi ifade etmektedir.
Hâkimin Takdir Yetkisi Nedir?
Takdir yetkisi; hâkimin, kanunun kesin sınırlar çizmediği durumlarda, somut olayın özelliklerini dikkate alarak karar verebilme serbestisini ifade eder. Boşanma davalarında bu yetki, özellikle tarafların kusur durumu, ekonomik koşulları, çocukların durumu ve evlilik birliğinin özellikleri dikkate alınarak kullanılmaktadır.
Türk Medeni Kanunu’nda birçok konuda hâkime açıkça takdir yetkisi tanınmıştır.
Boşanma Davalarında Hâkimin Takdir Yetkisinin Dayanağı
Boşanma davalarında hâkimin takdir yetkisi başta şu ilkelere dayanmaktadır:
- Kanun hükümleri
- Hakkaniyet ilkesi
- Somut olayın özellikleri
- Yargıtay içtihatları
- Toplumsal ve sosyal gerçekler
Hâkim, bu unsurları birlikte değerlendirerek karar verir.
Hâkimin Takdir Yetkisini Kullandığı Başlıca Alanlar
1️⃣ Kusur Değerlendirmesi
Boşanma davalarında tarafların kusur durumu, hâkimin takdir yetkisini en yoğun kullandığı alanlardan biridir. Hâkim;
- Hangi tarafın daha ağır kusurlu olduğunu
- Kusur ağırlıklarını
- Davranışların evlilik birliğine etkisini
somut olay çerçevesinde değerlendirir.
Her olayda kusur dağılımı farklı olabileceğinden, hâkimin takdir yetkisi belirleyici rol oynar.
2️⃣ Nafaka Miktarının Belirlenmesi
Yoksulluk nafakası ve iştirak nafakası miktarının belirlenmesinde hâkime geniş bir takdir yetkisi tanınmıştır.
Hâkim bu değerlendirmeyi yaparken:
- Tarafların gelir durumu
- Sosyal ve ekonomik koşulları
- Yaşam standartları
- Çocuğun ihtiyaçları
gibi kriterleri dikkate alır.
Kanunda nafaka miktarına ilişkin kesin bir rakam öngörülmemesi, hâkimin takdir yetkisini zorunlu kılmaktadır.
3️⃣ Maddi ve Manevi Tazminat
Boşanma davalarında maddi ve manevi tazminata hükmedilip hükmedilmeyeceği ve miktarı, hâkimin takdir yetkisi kapsamındadır.
Bu değerlendirmede:
- Kusur durumu
- Evliliğin süresi
- Tarafların kişisel durumları
- Yaşanan manevi zarar
birlikte değerlendirilir.
4️⃣ Velayet Hakkının Belirlenmesi
Velayet konusunda hâkimin takdir yetkisi, çocuğun üstün yararı ilkesi çerçevesinde kullanılmaktadır. Hâkim;
- Çocuğun yaşı
- Fiziksel ve duygusal ihtiyaçları
- Tarafların ebeveynlik yeterliliği
- Mevcut yaşam düzeni
gibi unsurları dikkate alarak karar verir.
Velayet konusunda tarafların talepleri bağlayıcı olmayıp, esas belirleyici olan çocuğun üstün yararıdır.
5️⃣ Kişisel İlişki Düzenlemeleri
Çocukla kişisel ilişki kurulmasına ilişkin gün ve saatlerin belirlenmesi de hâkimin takdir yetkisi kapsamındadır. Bu düzenleme yapılırken:
- Çocuğun eğitim durumu
- Yaşadığı çevre
- Ebeveynlerin çalışma koşulları
göz önünde bulundurulur.
Hâkimin Takdir Yetkisi Sınırsız mıdır?
Hâkimin takdir yetkisi sınırsız değildir. Bu yetki;
- Kanuna aykırı olamaz
- Keyfi şekilde kullanılamaz
- Gerekçesiz olamaz
Verilen kararların hukuki denetime açık olması, takdir yetkisinin sınırlarını belirlemektedir. Hâkimin kararları, istinaf ve temyiz incelemesine tabidir.
Yargıtay Uygulamasında Takdir Yetkisi
Yargıtay, hâkimin takdir yetkisini kullanırken;
- Gerekçeli karar yazılmasını
- Somut olayın özelliklerinin açıkça değerlendirilmesini
- Hakkaniyete uygunluk ilkesine uyulmasını
özellikle vurgulamaktadır.
Yargıtay kararlarında, takdir yetkisinin yerinde ve ölçülü kullanılmadığı durumlarda bozma yoluna gidildiği görülmektedir.
Sık Sorulan Sorular
Hâkim tarafların talepleriyle bağlı mıdır?
Boşanma davalarında hâkim, tarafların taleplerini dikkate almakla birlikte; özellikle velayet ve nafaka gibi konularda taleplerle bağlı değildir.
Takdir yetkisi keyfi karar anlamına mı gelir?
Hayır. Takdir yetkisi, kanun ve Yargıtay içtihatları çerçevesinde kullanılan hukuki bir yetkidir.
Hâkimin verdiği karar değiştirilebilir mi?
Hâkimin takdir yetkisiyle verdiği kararlar, istinaf ve temyiz yoluyla denetlenebilir.
Değerlendirme
Boşanma davalarında hâkimin takdir yetkisi, adil ve hakkaniyete uygun bir sonuca ulaşılabilmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Ancak bu yetki, keyfi bir serbesti değil; kanun, içtihat ve somut olayın özellikleriyle sınırlandırılmış bir değerlendirme alanıdır. Her boşanma davasında, hâkimin takdir yetkisi olayın özgün koşulları dikkate alınarak kullanılmaktadır.
Bir yanıt yazın